از پیچیدهترین انواع اسکارهای پوستی میتوان به اسکار کلوئیدی اشاره کرد که میتواند به مسئلهای آزاردهنده از نظر جسمی و روانی تبدیل شود. این نوع اسکار معمولاً پس از ترمیم زخم ایجاد میشود، اما برخلاف روند طبیعی ترمیم، رشد آن متوقف نشده و حتی ممکن است از محدوده زخم اولیه نیز فراتر برود. خارش، درد، برجستگی شدید و تغییر رنگ پوست از جمله علائم این نوع اسکار هستند که باعث میشوند بسیاری از افراد بهدنبال روشهای مؤثر درمانی باشند.
با توجه به تنوع روشهای درمان اسکار کلوئیدی، انتخاب بهترین راهکار نیازمند آگاهی و شناخت دقیق مکانیسم ایجاد این نوع اسکار است. بنابراین در این مقاله بهصورت جامع و مرحله به مرحله، مؤثرترین روشهای درمان اسکار کلوئیدی را بررسی میکنیم تا بتوانید آگاهانهترین تصمیم را برای کنترل و بهبود آن بگیرید.
اسکار کلوئیدی چیست و چگونه ایجاد میشود؟
اسکار کلوئیدی نتیجه یک پاسخ غیرطبیعی در فرآیند ترمیم زخم است که طی آن سلولهای فیبروبلاست بیش از حد فعال شده و مقدار زیادی کلاژن تولید میکنند. این تجمع غیر کنترلشده کلاژن باعث ایجاد بافتی برجسته، سفت و گاهی دردناک میشود. برخلاف اسکارهای معمولی یا حتی اسکار هیپرتروفیک، اسکار کلوئیدی محدود به محل زخم باقی نمیماند و میتواند به بافتهای اطراف گسترش پیدا کند. البته معمولا با استفاده از سیلیکون شیت میتوان رشد این نوع اسکار را در مرحله ابتدایی متوقف کرده و حتی باعث کاهش برجستگی آن شد. این اسکارها معمولاً سطحی براق، رنگی متمایل به صورتی، قرمز یا قهوهای دارند و در برخی موارد با خارش شدید یا احساس سوزش همراه هستند.
اسکار کلوئیدی میتواند پس از جراحی، سوختگی، آکنه شدید، واکسیناسیون، پیرسینگ یا حتی خراشهای سطحی پوست ایجاد شود. اما آنچه این فرآیند را پیچیده میکند، عدم توانایی بدن در ارسال سیگنال توقف ترمیم است؛ به همین دلیل رشد اسکار ادامه پیدا میکند و به شکل یک ضایعه مزمن در میآید.
چه افرادی بیشتر در معرض اسکار کلوئیدی هستند؟
احتمال بروز اسکار کلوئیدی در همه افراد یکسان نیست. در واقع تحقیقات نشان دادهاند که ژنتیک نقش بسیار پررنگی در ایجاد این نوع اسکار دارد. بنابراین افرادی که سابقه خانوادگی کلوئید دارند، بیش از دیگران مستعد ابتلا هستند!
از نظر سنی نیز اسکار کلوئیدی بیشتر در افراد جوان بین ۱۰ تا ۳۰ سال دیده میشود، زیرا فعالیت سلولهای ترمیمی در این بازه سنی بالاتر است. همچنین افراد با پوست تیرهتر، بهویژه تیپهای پوستی IV تا VI، بیشتر در معرض ابتلا به کلوئید هستند.
همچنین در برخی نواحی بدن مانند قفسه سینه، شانهها، پشت، لاله گوش و فک پایین احتمال ایجاد کلوئید بیشتر است. علاوه بر این مراقبت نادرست از زخم، عفونت، کشش بیش از حد پوست و التهاب طولانیمدت میتواند ریسک ایجاد اسکار کلوئیدی را افزایش دهد.
آیا اسکار کلوئیدی درمان قطعی دارد؟
یکی از مهمترین سؤالات بیماران این است که آیا اسکار کلوئیدی بهطور کامل درمان میشود یا خیر؟! از نظر علمی اسکار کلوئیدی یک عارضه مزمن محسوب شده و درمان آن بیشتر بر پایه کنترل، کاهش علائم و جلوگیری از پیشرفت یا عود مجدد است.
در بسیاری از موارد نیز هدف درمان صافتر شدن سطح اسکار، کاهش ضخامت، بهبود رنگ، کاهش خارش و درد و افزایش انعطافپذیری پوست است. البته پاسخ به درمان به عواملی مانند اندازه اسکار، محل آن، سن بیمار و روش درمانی انتخابشده بستگی دارد. به همین دلیل معمولاً از ترکیب چند روش درمانی برای رسیدن به بهترین نتیجه استفاده میشود.
روشهای غیرتهاجمی درمان اسکار کلوئیدی
روشهای غیرتهاجمی بهعنوان اولین راهکارهای درمانی، بهویژه در مراحل اولیه اسکار کلوئیدی، اهمیت بسیار زیادی دارند. این روشها کمخطر، قابل تحمل و مناسب استفاده طولانیمدت هستند، بنابراین بهتر است در مراحل ابتدایی تشکیل کلوئید از آنها استفاده کنید.
درمان کلوئید با سیلیکون شیت
درمان با سیلیکون شیت یکی از معتبرترین و علمیترین روشهای غیرتهاجمی کنترل اسکار کلوئیدی است. قیمت چسب سیلیکون شیت بسیار مناسب بوده و شما میتوانید پس از هربار استفاده، آن را شستشو داده و مجددا استفاده کنید. سیلیکون شیت با ایجاد یک لایه محافظ روی پوست، رطوبت را در ناحیه اسکار حفظ میکند و از تبخیر بیش از حد آب جلوگیری به عمل میآورد. این شرایط باعث تنظیم فعالیت فیبروبلاستها و کاهش تولید کلاژن میشود. علاوه بر این فشار ملایمی که شیت سیلیکونی ایجاد میکند، باعث صافتر شدن اسکار میشود.
مطالعات نشان دادهاند که استفاده منظم از سیلیکون شیت به مدت حداقل ۱۲ تا ۲۴ هفته میتواند بهطور قابلتوجهای ضخامت، قرمزی و خارش اسکار کلوئیدی را کاهش دهد. این روش هم برای درمان و هم برای پیشگیری از ایجاد کلوئید پس از جراحی توصیه میشود.
ژلها و پمادهای موضعی ضد اسکار
برخی پمادها و ژلهای موضعی حاوی ترکیبات ضد التهاب، آنتیاکسیدان و تنظیمکننده کلاژن هستند. این محصولات میتوانند در کنار سیلیکون شیت یا بهتنهایی برای اسکارهای خفیفتر استفاده شوند. از این محصولات میتوان به کرمهای حاوی آلوئهورا، ویتامین E، سیلیکون و AHA اشاره کرد که در صورت مصرف مداوم اثرگذاری قابل قبولی دارند.
فشاردرمانی
در برخی نواحی، استفاده از نوار یا پانسمان فشردهسازی میتواند به کاهش خونرسانی موضعی و کنترل رشد کلوئید کمک کند. البته این روش اغلب بهعنوان درمان مکمل استفاده میشود.
سرما درمانی یا کرایوتراپی
در این روش اسکار با استفاده از نیتروژن مایع منجمد شده و تخریب میشود. کرایوتراپی میتواند حجم اسکار را کاهش دهد، اما ممکن است باعث تغییر رنگ پوست گردد.
روشهای دارویی درمان اسکار کلوئیدی
درمان دارویی اسکار کلوئیدی معمولاً زمانی بهکار میرود که روشهای غیرتهاجمی تاثیر قابل توجهای نداشته باشند! در این زمینه تزریق کورتیکواستروئید جزو رایجترین روشهای دارویی است که باعث کاهش التهاب و مهار تولید کلاژن میشود.
این نوع تزریقها معمولاً در فواصل چند هفتهای انجام میشوند و میتوانند باعث نرمتر شدن اسکار و کاهش علائمی مانند خارش و درد شوند. البته احتمال بروز عوارضی مانند نازک شدن پوست یا تغییر رنگ آن وجود دارد، به همین دلیل انجام این نوع تزریقها باید تحت نظر پزشک متخصص انجام شود.
روشهای تهاجمی و کلینیکی درمان اسکار کلوئیدی
در مواردی که اسکار شدید یا مقاوم به درمان باشد نیاز به استفاده از روشهای تهاجمیتر وجود دارد تا بتوان اسکار ایجاد شده را به طور کامل از بین برد. برخی از این روشها عبارتند از:
لیزر درمانی
لیزر با هدف کاهش قرمزی، بهبود بافت و مهار عروق خونی فعال در اسکار استفاده میشود. البته لیزر اغلب بهعنوان درمان ترکیبی همراه با تزریق کورتون یا استفاده از سیلیکون شیت نتایج بهتری دارد. از انواع لیزر که برای درمان اسکارهای کلوئیدی کاربرد دارند میتوان به لیزر CO2 و لیزر PDL اشاره کرد.
جراحی اسکارهای کلوئیدی
جراحی برای برداشتن اسکار کلوئیدی معمولاً آخرین گزینه درمانی است، زیرا بعد از انجام این عمل احتمال عود مجدد اسکار وجود دارد. به همین دلیل جراحی اغلب همراه با رادیوتراپی یا درمانهای مکمل مانند استفاده از سیلیکون شیت انجام میشود تا خطر بازگشت کلوئید به حداقل برسد.
رادیوتراپی
رادیوتراپی برای کنترل رشد بافت اسکار کلوئیدی کاربرد دارد. معمولا از این روش میتوان بعد از جراحی برداشتن کلوئید استفاده کرده و از رشد مجدد آن جلوگیری کرد.
مراقبتهای بعد از درمان برای جلوگیری از عود کلوئید
مراقبت صحیح پس از درمان نقش کلیدی در جلوگیری از بازگشت اسکار کلوئیدی دارد. بنابراین استفاده منظم از سیلیکون شیت، محافظت از ناحیه درمانشده در برابر آفتاب، جلوگیری از کشش پوست و کنترل التهاب از مهمترین اقدامات مراقبتی هستند. پیگیری درمان و صبوری در این مرحله اهمیت زیادی دارد چراکه از تشکیل مجدد کلوئید جلوگیری میکند.
بهترین روش درمان اسکار کلوئیدی کدام است؟
درمان اسکار کلوئیدی یک فرآیند فردمحور است، بنابراین بهترین نتیجه زمانی حاصل میشود که روش درمانی متناسب با شرایط هر فرد انتخاب شود. اما در بسیاری از موارد ترکیب درمانهای غیرتهاجمی مانند سیلیکون شیت با روشهای دارویی یا کلینیکی، مؤثرترین راهکار محسوب میشود. در پایان بدانید که آگاهی، صبوری و انتخاب رویکرد علمی مناسب، سه عامل کلیدی در کنترل موفق اسکار کلوئیدی هستند.