زخمهای هایپرتروفیک یا همان زخمهای برجسته، یکی از چالشهای رایج پوستی پس از آسیب، جراحی یا سوختگی هستند. این اسکارها به دلیل تولید بیش از حد کلاژن ایجاد میشوند و میتوانند ظاهر پوست را تحت تأثیر قرار دهند یا حتی باعث درد و محدودیت حرکتی شوند.
بنابراین شناخت روشهای مؤثر برای کنترل و درمان این نوع اسکار اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انتخاب روش صحیح، تفاوت چشمگیری در نتیجه نهایی ایجاد میکند. در این مقاله مجموعهای از علمیترین و کاربردیترین روشهای درمان زخمهای برجسته را بررسی میکنیم تا بتوانید مناسبترین راهکار را برای مشکل پوستی خود انتخاب کنید.
علت ایجاد اسکارهای هایپرتروفیک
زخمهای هایپرتروفیک یکی از شایعترین انواع اسکار هستند که معمولاً پس از التهاب شدید پوست یا ترمیم نادرست زخم به وجود میآیند. بسیاری از افراد زمانی که با زخم برجسته مواجه میشوند، تصور میکنند این مشکل دائمی است؛ در حالی که با مدیریت صحیح از همان مراحل اولیه، احتمال ایجاد اسکار سفت و برجسته به حداقل میرسد. اما در این مرحله آگاهی از اصول پایه درمان زخم برجسته اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا انتخاب روش اشتباه یا تأخیر در شروع درمان میتواند روند بهبود را دشوارتر کند.
از نظر علمی اسکار هایپرتروفیک در اثر تولید بیش از حد کلاژن در ناحیه ترمیم ایجاد میشود. در واقع بدن در زمان ترمیم زخم، برای بازسازی بافت آسیبدیده، کلاژن زیادی آزاد میکند. اگر این فرآیند کنترل نشود، تجمع کلاژن باعث ایجاد یک بافت ضخیم، برجسته و گاهی قرمز میشود. عواملی مانند ژنتیک، رنگ پوست، نوع جراحت، سوختگیها و حتی عفونت از دلایل مهم بروز این مشکل هستند. تفاوت این اسکارها با کلوئید نیز در این است که زخمهای هایپرتروفیک از محدوده زخم اولیه فراتر نمیروند؛ در حالی که کلوئیدها رشد نامحدود دارند.
بنابراین هر فردی که مستعد ایجاد زخم برجسته است یا در گذشته سابقه اسکار ضخیم داشته، باید از همان روزهای اول ترمیم پوست به مراقبت مناسب توجه کند. مدیریت التهاب، جلوگیری از خشک شدن زخم، رعایت بهداشت و پرهیز از کندن دلمهها از مهمترین راهکارهای جلوگیری از تشدید اسکار هستند.
بهترین روشهای درمان اسکار هایپرتروفیک
بخش عمدهای از رویکردهای پزشکی برای بهبود اسکار برجسته به کنترل تولید کلاژن و کاهش برآمدگی اسکار اختصاص دارد. یکی از روشهای استاندارد و مورد تأیید متخصصان برای رفع این مشکل استفاده از ورقههای سیلیکونی است. زیرا سیلیکون شیت قیمت پایینتری نسبت به دیگر روشهای دیگر دارد و طبق تحقیقات میتواند تا حد زیادی در درمان زخمهای برجسته موثر باشد. اما در ادامه دیگر روشها برای درمان اسکارهای هایپرتروفیک را نیز بررسی میکنیم.
درمان با سیلیکون شیت
سیلیکون شیت یکی از روشهای موثر برای کاهش ضخامت و قرمزی زخم برجسته است. این نوع شیت با ایجاد یک لایه کنترلکننده رطوبت روی زخم، شرایطی فراهم میکند که پوست فرصت بازسازی طبیعی پیدا نماید. سیلیکون شیت علاوه بر حفظ رطوبت، تبخیر آب پوست را کاهش داده و باعث کاهش تولید کلاژن اضافی نیز میشود.
اثربخشی این نوع شیت در مطالعات متعدد اثبات شده و به همین دلیل نخستین درمان پیشنهادی متخصصان پوست است. البته سیلیکون شیتها معمولاً باید حداقل ۸ تا ۱۲ هفته استفاده شوند تا تغییرات قابل توجهای در نرمی و کاهش برجستگی اسکار ایجاد کنند. حتی در زخمهای برجسته قدیمی نیز استفاده طولانیمدت از این محصول میتواند تا حدی بهبود ایجاد کند.
استفاده از لیزر
لیزر یکی از روشهای پیشرفته و دقیق برای درمان اسکارهای برجسته محسوب میشود. لیزرهای مورد استفاده در این حوزه شامل لیزر رنگی پالسی (PDL)، لیزر فرکشنال و در برخی موارد CO₂ فرکشنال هستند. این لیزرها با کاهش خونرسانی بیش از حد، کنترل التهاب و تحریک بازسازی ساختار پوست به تدریج باعث کاهش برجستگی و سفتی اسکار میشوند.
تعداد جلسات لیزر نیز بسته به شدت اسکار و سن زخم متفاوت هستند، اما معمولاً ۳ تا ۶ جلسه نتایج چشمگیری ایجاد میکند. این روش برای افرادی که زخم برجسته قرمز، ملتهب یا تازه دارند، بسیار مناسب است.
| پیشنهاد مطالعه: درمان اسکارهای آتروفیک، هیپرتروفیک و کلوئیدی با لیزر؟ |
تزریق کورتیکواستروئید
تزریق داخل ضایعه از قدیمیترین و مؤثرترین روشها برای درمان اسکارهای هایپرتروفیک است. در واقع ترکیبات استروئیدی با کاهش التهاب و مهار تولید کلاژن اضافی، سبب کاهش برجستگی و نرم شدن تدریجی اسکار میشوند. این روش بهخصوص برای زخمهایی مناسب است که رشد فعال دارند یا سفت و دردناک هستند. البته تزریق معمولاً هر ۴ تا ۶ هفته تکرار میشود و ممکن است با لیزر درمانی ترکیب شود تا نتایج پایدارتر باشد.
میکرونیدلینگ تخصصی
در میکرونیدلینگ سوزنهای ریز به صورت کنترلشده وارد لایههای سطحی پوست میشوند و فرآیند بازسازی و کلاژنسازی طبیعی را فعال میکنند. در اسکارهای برجسته این روش کمک میکند سطح اسکار یکنواختتر شود و سختی بافت کاهش پیدا کند. اما برای افزایش اثرگذاری، ترکیب میکرونیدلینگ با شیتهای سیلیکونی، سرمهای ترمیمکننده، پپتیدها یا اسید هیالورونیک رایج است. این روش معمولاً برای زخم برجستههایی مناسب است که سفتی متوسط داشته و خیلی ملتهب نیستند.
سرمها و کرمهای تخصصی حاوی ترکیبات ضد اسکار
محصولاتی که حاوی ترکیباتی مانند آلانتوئین، پنتنول، آزلائیک اسید یا ویتامین E هستند، میتوانند در مراحل اولیه به کاهش التهاب کمک کنند. این محصولات روش درمان قطعی نیستند، اما بهعنوان مکمل در کنار درمانهای اصلی مورد استفاده قرار گرفته و نقش حمایتی دارند. همچنین میتوان برای افزایش اثر سیلیکون شیت، از سرمها و کرمهای نامبرده در کنار آن استفاده کرد.
روشهای خانگی برای کنترل زخم برجسته
اگرچه درمانهای خانگی بهتنهایی نمیتوانند اسکارهای برجسته را از بین ببرند، اما نقش مهمی در کنترل التهاب و پیشگیری از تشدید اسکار دارند. برای مثال ماساژ منظم محل زخم با کرم مرطوبکننده، استفاده از کمپرس سرد برای کاهش التهاب اولیه، جلوگیری از خشکی بیش از حد و محافظت کامل در برابر آفتاب از مهمترین روشهای کمکی هستند.
همچنین استفاده از ضد آفتابهای دارای SPF بالا برای جلوگیری از تیره شدن اسکار ضروری است. زیرا در صورت قرار گرفتن مداوم در معرض نور UV، زخم برجسته معمولاً پررنگتر شده و روند درمان سختتر خواهد شد.
چه زمانی باید برای درمان اسکارهای برجسته به متخصص مراجعه کرد؟
در برخی موارد شدت زخم به گونهای است که درمانهای خانگی یا محصولات معمولی نتیجه قابل توجهای ایجاد نمیکنند؛ در این شرایط بهتر است با پزشک مشورت کنید. اما نشانههایی که نیاز به مراجعه به پزشک را مشخص میکنند شامل موارد زیر هستند:
- رشد سریع زخم و افزایش ضخامت آن
- قرمزی شدید یا دردناک شدن محل اسکار
- محدودیت حرکتی در نواحی مفصلی
- سابقه ایجاد کلویید در اعضای خانواده
- ضخیمتر شدن زخم پس از عمل جراحی یا سوختگی
تشخیص بهموقع باعث میشود درمانهای موثر مانند استفاده از سیلیکون شیت، لیزر یا تزریق استروئید سریعتر شروع شده و احتمال بهبود کامل بیشتر شود.
| پیشنهاد مطالعه: بهترین روشهای ترمیم جای زخم: از درمان خانگی تا روشهای تخصصی |
آیا میتوان از ایجاد اسکارهای برجسته پیشگیری کرد؟
پیشگیری یکی از مهمترین مراحل مدیریت زخم است، زیرا رعایت چند اصل اساسی میتواند احتمال ایجاد زخم برجسته را به میزان قابل توجهای کاهش دهد. نخستین اصل جلوگیری از کشش پوست در محل زخم است؛ زیرا هرچه پوست تحت فشار یا کشش باشد، احتمال تولید کلاژن غیرطبیعی بیشتر میشود.
اصل دوم کنترل رطوبت و جلوگیری از خشکی بیش از حد زخم است؛ زیرا رطوبت پوست نقش مهمی در ترمیم بافت دارد. بنابراین توصیه میکنیم برای حفظ رطوبت پوست از محصولاتی مانند سیلیکون شیت استفاده کنید. همچنین استفاده از کرمهای ترمیمکننده، محافظت از زخم در برابر آفتاب و جلوگیری از عفونت نیز اهمیت فراوانی دارد. در بسیاری از جراحیها، پزشکان توصیه میکنند ۲ تا ۳ هفته پس از برداشته شدن بخیهها، چسبهای ضد اسکار یا سیلیکون شیت استفاده شود تا از همان ابتدا تولید کلاژن تحت کنترل قرار بگیرد.
نکات پایانی درباره درمان زخمهای برجسته
اسکارهای هایپرتروفیک یکی از شایعترین مشکلات پوستی پس از جراحت، سوختگی یا عملهای جراحی هستند. این اسکارها به دلیل تولید بیش از حد کلاژن ایجاد شده و معمولاً باعث ایجاد یک بافت ضخیم، سفت و گاهی دردناک میشوند. خوشبختانه امروزه مجموعهای از روشهای علمی و قطعی برای درمان این نوع اسکار وجود دارد که از آنها میتوان به استفاده از سیلیکون شیت، لیزر درمانی، تزریق استروئید، میکرونیدلینگ و… اشاره کرد.
اما انتخاب روش مناسب به نوع زخم برجسته، سن اسکار، شدت التهاب و شرایط پوست بستگی دارد. البته توجه به مراقبتهای اولیه، محافظت در برابر آفتاب و استفاده صحیح از محصولات ترمیمکننده میتواند روند بهبود را سرعت بخشد. در نهایت شروع درمان در زمان مناسب و مراجعه به متخصص، کلید بهبود کامل و جلوگیری از باقی ماندن اسکارهای دائمی است.